“On Holy Ground”: Catholicos Karekin II’s Tribute to Holy Etchmiadzin

Read Catholicos Karekin II’s sermon during the re-consecration service of the Mother Cathedral of Holy Etchmiadzin.

Scroll down for the Armenian text.

* * *

Message of His Holiness Karekin II, Catholicos of All Armenians

On the Reconsecration of the Mother Cathedral of Holy Etchmiadzin

In the Name of the Father, the Son, and the Holy Spirit. Amen.

“The place whereon thou standest is holy ground.” (Exodus 3:5)

Beloved Faithful:

By the merciful will of the Lord, together we have offered prayers and have completed the sacred ceremony of the reconsecration of this Mother Cathedral, founded by Christ. At the conclusion of the Cathedral’s major renovation, we render glory and thanksgiving to Almighty God, by whose grace, the Mother Cathedral, now fortified, beautified, and anointed with the new Holy Muron, opens its doors once more to our faithful sons and daughters in Armenia and the Diaspora, to pilgrims and visiting guests.

At this solemn moment, the words spoken by the Almighty to the great prophet, the divine witness Moses, resound in our hearts: “The place whereon thou standest is holy ground” (Exodus 3:5). Through the blessings of the Most High, our homeland is sacred—a land where, after the Flood, God accepted the first offering of the patriarch Noah under the shadow of Ararat and established His covenant with mankind, saying, “I will not again curse the ground because of mankind” (Genesis 8:21).

Holy is this land of Ararat, where the valiant forefather of the Armenians, Haik, cherishing freedom, triumphed over the tyrant Bel, and vanquished the forces of evil.

Holy is this place, where, through the vision of our Patriarch, heir to the apostles, Saint Gregory the Illuminator, the Only-Begotten Son of God descended from heaven, and, shedding radiant light upon this sacred site, established the spiritual center of all Armenians—this Holy of Holies, this Mother Cathedral․

Indeed, Holy Etchmiadzin is the priceless gift of our Lord Jesus Christ to our nation, the inexhaustible font of God’s blessings for our faithful people dispersed throughout the world.

With the heavenly light and grace emanating from Holy Etchmiadzin, the faith of the sons and daughters of our nation has been enlivened, and has strengthened our love towards the homeland. Inspired by the spirit of our holy sanctuary, the Armenian alphabet and education system were created; the brave defenders at Avarayr were imbued with spirit and courage. The heroes of Sardarabad drew inspiration from Holy Etchmiadzin; and under its gracious arches, the sons and daughters of our nation who endured trials and tribulations, and who even survived Genocide, found solace and peace.

On this sacred site, the vision of our independent statehood was also kept alive, a vision that became a reality through the united will and unwavering struggle of our people.

Holy Etchmiadzin, founded by the Lord, with its Mother Cathedral built by the Illuminator, is the testament to our eternal covenant with God: the age-old witness of our collective determination to live in devotion to God and the homeland; the bright beacon of our national and ecclesiastical home. It is right and true that through its service of saving souls and preserving the nation, Holy Etchmiadzin has become the cornerstone and impregnable fortress of Armenian identity and existence: the symbol of our nation’s unity, and of eternal existence like sacred Mount Ararat.

Holy Etchmiadzin is the perpetual presence of God in our lives, steadfast and invincible. In the course of history, the Armenian Church, with Holy Etchmiadzin at its spiritual center, has repeatedly faced attacks and persecution. Yet with invincible faith, it has overcome difficulties and challenges. It is an undeniable historical truth: to battle against Holy Etchmiadzin is to battle against the existence and identity of the Armenians, to strike at the heart of Armenian statehood, and to drain Armenian life of its national and spiritual substance.

Any attempt to debase the mission of Holy Etchmiadzin is an attempt to weaken our nation, to undermine the foundations of an independent and sovereign life, of which the Armenian Church is the advocate and defender. Filial warmth and zeal toward Holy Etchmiadzin on the part of the Armenian people scattered across the world strengthens our homeland and the unity of our people, making it powerful and inviolable. This gold-anchored holy place, established by Christ, will always be the axis of our national and spiritual life; for Holy Etchmiadzin, with its gaze fixed upon Ararat, is set apart by God: holy and imperishable.

Dear Ones: Throughout all times, the Catholicoi of the Armenians, with their unwavering care for the faithful sons and daughters of our nation, have preserved, renovated, and rebuilt the Mother Cathedral so that it might always lead all Armenians along the path to salvation, and forever remain the bedrock of our ardent faith and of the unshakable witness of Christian Armenia. This reconsecrated holy site will impart new fortitude to our faith, power to our arms, clarity to our minds, and optimism to our hearts, through which, without a doubt, we shall endure the emerging challenges and perilous threats that lie before us.

In this moment of spiritual renewal, we extend our pontifical blessings to all the sons and daughters of our nation, who today rejoice with spiritual vigor on the occasion of the reconsecration and reopening of this House of God. Our pontifical appeal to you, faithful Armenian people, is to defend our land and our most sacred values with the love of the homeland and of Holy Etchmiadzin, as did our pious forefathers. With hope and optimism, let us dedicate ourselves to the growth and progress of our lives, grounded in righteousness, truth, and dignity. Let us everywhere strengthen the spirit of national dedication, brotherly love and harmony. Let us reject indifference, intolerance, and revenge. Let us keep our history free of falsehood and distortion.

United, let us care for our homeland, with the understanding that our sovereign ancestral home is the guarantor of the preservation of our identity and the realization of our national aspirations and dreams. Let us raise our children in their ethnic identity, with the faith and courageous spirit of our lucid forefathers, so that our future may be bright and victorious. Therefore, let us live and work with sound faith, spiritual diligence, with the singular and resplendent vision to strengthen our state and national life.

With profound gratitude in our hearts, we extend our pontifical blessing and utmost appreciation to the illustrious benefactors of our Church, whose generous contributions made it possible to complete the full restoration of the Cathedral. Our blessing and appreciation go to the faithful Armenians who, over the years, have contributed to this important work and patiently waited for this long-anticipated day. Your reward is the gift heralded by the prophet, according to God’s promise: “I will give peace to this place, the peace of souls, salvation to everyone who works to raise this temple” (Haggai 2:9). With paternal warmth, we express our appreciation to the diligent and skilled builders, architects, restorers, and other specialists involved in the renovation of the Mother Cathedral, who conscientiously performed their work.

We offer our first prayer to God from this newly reconsecrated Cathedral and through the intercession of the saints Gregory our Illuminator and King Trdat, beseeching God for peace in our homeland and in the world. We ask for the mercy and support of God for the Artsakh Armenians who were forcibly displaced from their homeland, and for our sons who are missing or still in captivity. Strengthened in faith and hope, and united in love, we pray that our nation may flourish and brighten the field of our national and ecclesiastical life with accomplishments ever-pleasing to God, and that the blessings and graces shining forth from the Holy Altar of the Descent of the Only-Begotten may envelop the lives of all our people now and forever. Amen.

Holy Etchmiadzin, September 29, 2024

* * *

Ն․Ս․Օ․Տ․Տ․ ԳԱՐԵԳԻՆ Բ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ

ՊԱՏԳԱՄԸ ՍՈՒՐԲ ԷՋՄԻԱԾՆԻ ՄԱՅՐ ՏԱՃԱՐԻ ՎԵՐԱՕԾՄԱՆ ԱՌԻԹՈՎ

Յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. ամէն։

«Սուրբ է այն տեղը, ուր կանգնած ես» (Ելից 3․5)։

Սիրելի բարեպաշտ ժողովուրդ,

Տիրոջ ողորմած կամքով միասնական աղոթակցությամբ կատարեցինք Քրիստոսահիմն Մայր Տաճարի վերաօծման արարողությունը։ Փառք և գոհություն ենք մատուցում Ամենակալին, որ նորոգության երկար աշխատանքներից հետո այլևս ամրակայված ու բարեզարդված և այսօր նոր մյուռոնով վերաօծված Մայր Տաճարը վերստին իր դռներն է բացում հայաստանաբնակ և աշխարհասփյուռ մեր հավատավոր զավակների, ուխտավորների և այցելու հյուրերի առջև։

Նվիրական այս պահին մեր հոգում արձագանքում է մեծ մարգարեին՝ Աստվածատես Մովսեսին ուղղված Ամենակալ Տիրոջ խոսքը․ «Սուրբ է այն տեղը, ուր կանգնած ես» (Ելից 3․5)։

Բարձրյալի օրհնությամբ սուրբ է հայրենի մեր երկիրը, ուր ջրհեղեղից հետո Աստված ընդունեց տապանակիր Արարատի հովանու ներքո Նոյ Նահապետի առաջին ընծայաբերությունը և ուխտ հաստատեց մարդկության հետ՝ ասելով․ «Այլևս չեմ անիծի երկիրը մարդկանց գործերի համար» (Ծննդ․ 8․21)։ Սուրբ է

Արարատյան այս երկիրը, ուր քաջազուն ու ազատատենչ հայոց Նահապետ Հայկը հաղթեց բռնակալ Բելին և խորտակեց չարի զորությունը։ Սուրբ է այս տեղը, ուր, Հայոց առաքելապատիվ Հայրապետ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի տեսիլքով, Աստծո Միածին Որդին երկնքից իջավ և լուսազարդելով այս նվիրական վայրը՝ հաստատեց համայն հայության հոգևոր կենտրոնը, սրբություն սրբոց միածնաէջ Մայր Տաճարը։ Հիրավի, Սուրբ Էջմիածինը մեր Տիրոջ՝ Հիսուս Քրիստոսի անգին պարգևն է մեր ազգին ու Աստծո անսպառ օրհնությունների մատռվակը աշխարհասփյուռ հավատավոր մեր ժողովրդին։

Սուրբ Էջմիածնից ճառագող երկնային լույսով ու շնորհներով է շողարձակել հավատքը ազգիս զավակների սրտերում և ամրապնդվել սերը հայրենիքի հանդեպ։ Հայոց սրբօրրանի ներշնչանքով են ստեղծվել հայոց գիրն ու դպրությունը, ոգի ու խիզախություն առել Ավարայրի քաջերը։ Սուրբ Էջմիածնով են ոգեշնչվել Սարդարապատի հերոսները, և նրա օրհնաբեր կամարների ներքո են մխիթարություն ու հանգստություն գտել փորձությունների ու նեղությունների ենթարկված, այլև Ցեղասպանությունը վերապրած մեր ժողովրդի զավակները։ Այս նվիրական սրբավայրում է նաև մշտավառ պահվել տեսլականը մեր անկախ պետականության վերակերտման, որը և իրականություն է դարձել մեր ժողովրդի միահամուռ կամարտահայտությամբ ու աննկուն պայքարով։

Տերունահաստատ Սուրբ Էջմիածինը՝ լուսավորչակերտ Մայր Տաճարով, հավաստիքն է Աստծո հետ մեր հավիտենական ուխտի, դարավոր վկան առ Աստված ու հայրենին նվիրումով ապրելու մեր համընդհանուր վճռականության, պայծառ փարոսը ազգային-եկեղեցական մեր անդաստանի։ Արդար ու ճշմարիտ է՝ Սուրբ Էջմիածինը հոգեփրկչական ու ազգապահպան իր ծառայությամբ դարձել է հիմնասյունը և անառիկ միջնաբերդը հայոց ինքնության ու լինելության, խորհրդանիշը մեր ազգի միասնականության և Արարատ սուրբ լեռան պես մեր հարատևության։

Սուրբ Էջմիածինը Աստծո մշտնջենական ներկայությունն է մեր կյանքում, աներեր ու անհաղթելի։ Պատմության հոլովույթներում Հայոց Եկեղեցին՝ Սուրբ Էջմիածին հոգևոր կենտրոնով, բազմիցս ենթարկվել է հարձակումների և հալածանքների, սակայն հավատի անպարտելիությամբ հաղթահարել է դժվարություններն ու մարտահրավերները։ Պատմական անբեկանելի ճշմարտություն է՝ մարտնչել Սուրբ Էջմիածնի դեմ նշանակում է մարտնչել հայոց ինքնության և գոյության դեմ, հարված հասցնել հայոց պետականությանը և հայ կյանքը պարպել ազգային ու հոգևոր բովանդակությունից։ Սուրբ Էջմիածնի առաքելությունը արժեզրկելու որևէ քայլ՝ նշանակում է փորձել տկարացնել մեր ազգին, խարխլել հիմերը անկախ ու ինքնիշխան կյանքի, որի ջատագովն ու պաշտպանն է Հայոց Եկեղեցին։ Սուրբ Էջմիածնի հանդեպ աշխարհասփյուռ հայության որդիական ջերմ սիրով ու նախանձախնդրությամբ է ամուր մեր հայրենիքը, զորեղ և անկոտրում՝ միաբանությունը մեր ժողովրդի։ Քրիստոսի կողմից հիմնադրված ոսկեխարիսխ այս սրբավայրը մշտապես լինելու է ազգային ու հոգևոր կյանքի առանցքը, քանզի Արարատահայաց Սուրբ Էջմիածինը Աստվածադրոշմ է, Սուրբ և անկորնչելի։

Սիրելիներ, Հայոց Հայրապետները ազգիս հավատացյալ զավակների ամբողջանվեր հոգածությամբ բոլոր ժամանակներում պահպանել, նորոգել ու վերակառուցել են Մայր Տաճարը, որպեսզի այն դարեդար առաջնորդի համայն հայությանը փրկության ճանապարհով, հարատև մնա անխախտ վեմը մեր մշտավառ հավատքի և հոյակերտ վկան Քրիստոնյա Հայաստանի։ Վերաօծյալ այս սրբավայրը մեր հավատքին նոր ամրություն է հաղորդելու, բազուկներին՝ զորություն, մտքերին՝ պայծառություն և սրտերին՝ լավատեսություն, որով պիտի դիմագրավենք նորօրյա փորձություններն ու աղետաբեր վտանգները։

Հոգենորոգ այս պահին Հայրապետական Մեր օրհնությունն ենք հղում համայն մեր ժողովրդի զավակներին, որ այսօր մեծագույն ուրախություն և հոգևոր մխիթարություն են ապրում Աստծո Տաճարի վերաօծման ու վերաբացման առիթով։

Հայրապետական Մեր պատգամն է ձեզ, հավատավոր ժողովուրդ հայոց, մեր բարեպաշտ նախնյաց նմանությամբ հայրենյաց և Սուրբ Էջմիածնի սիրով պաշտպանենք մեր երկիրն ու մեր սրբությունները: Հույսով ու լավատեսությամբ լծվենք մեր կյանքի վերելքին ու առաջընթացին՝ այն խարսխելով արդարության, ճշմարտության, ազնվության վրա։ Ամենուր մեզանում զորացնենք ազգանվիրումի, եղբայրսիրության ու համերաշխության ոգին։ Մերժենք մեզանից անտարբերությունը, անհանդուրժողությունն ու քինախնդրությունը։ Զերծ պահենք մեր պատմությունը կեղծիքներից ու խեղումներից։

Համախումբ հոգ տանենք մեր հայրենիքին՝ գիտակցությամբ, որ հայրենի ինքնիշխան մեր երկիրն է երաշխավորը մեր ինքնության պահպանման և ազգային իղձերի ու երազների իրականացման։ Կրթենք մեր զավակներին ազգային նկարագրով, մեր լուսամիտ հայրերի հավատքով ու քաջարի ոգով, որ մեր ապագան լինի բարօր ու հաղթական։ Արդ, ապրենք ու գործենք հոգևոր արթնությամբ, մեր պետությունը, մեր ազգային կյանքը զորացնելու վեհ ու պայծառ տեսլականով։

Գոհունակ սրտով Հայրապետական Մեր օրհնությունն ու բարձր գնահատանքն ենք բերում մեր Եկեղեցու մեծանուն բարերարներին, որոնց ազնիվ ընծայաբերումներով հնարավոր եղավ իրականացնել Տաճարի ամբողջական վերանորոգման աշխատանքները։ Մեր օրհնությունն ու գնահատանքը՝ հավատավոր Մեր զավակներին, որ տարիներ շարունակ իրենց լուման են ներդրել այս կարևոր գործում և համբերությամբ սպասել այս բաղձալի օրվան։ Ձեր վարձքը մարգարեի ազդարարած պարգևն է՝ ըստ Աստծո խոստման. «Խաղաղություն պիտի տամ այս տեղին, հոգու խաղաղություն՝ որպես փրկություն բոլոր նրանց, ովքեր կաշխատեն վերականգնել այդ տաճարը» (Անգե 2․10)։

Հայրական ջերմ զգացումներով Մեր գնահատանքն ենք բերում Մայր Տաճարի նորոգությունը իրականացրած վաստակաշատ, բազմահմուտ շինարարին, ճարտարապետներին, նկարիչ վերականգնողներին և ներգրավված մյուս մասնագետներին, ովքեր բարեխղճորեն կատարեցին իրենց աշխատանքը։

Վերաօծյալ այս Տաճարից, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ Հայրապետի և Սուրբ Տրդատ արքայի բարեխոսության հայցով, Մեր անդրանիկ աղոթքն ենք առ Աստված բարձրացնում հայրենի մեր երկրի, աշխարհի խաղաղության համար, խնդրում Աստծո ողորմությունն ու զորակցությունը հարազատ բնօրրանից բռնի տեղահանված արցախահայությանը, անհայտ կորած և տակավին գերության մեջ գտնվող մեր զավակներին։ Հայցում ենք, որ հավատքով ու հույսով զորացյալ և սիրով միասնական ազգս հայոց աստվածահաճո իրագործումներով շենացնի ու պայծառացնի ազգային-եկեղեցական մեր կյանքը, և թող Միածնի Իջման Սուրբ Սեղանից շողարձակող օրհնություններն ու շնորհները սփռվեն համայն մեր ժողովրդի կյանքին այժմ և հավիտյանս. ամեն։